Veel wanhoop, een beetje hoop: Verslag van twee sessies met een Afghaanse vluchteling

Sinds begin 2018 zie ik geregeld vluchtelingen uit een Rode Kruis opvangcentrum bij mij in de buurt. Toen ik gevraagd werd om twee sessies uit een psychoanalytische psychotherapie voor het Tijdschrift voor Psychoanalyse en haar toepassingen uit te schrijven, dacht ik onmiddellijk aan het intense werk met deze doelgroep en vroeg toestemming om deze sessies te mogen gebruiken, alhoewel het hier niet om klassieke psychoanalytische psychotherapie gaat.

Een psychoanalytische psychotherapie is sowieso onmogelijk wegens het uitwendige kader dat door het opvangcentrum opgelegd wordt: slechts maximaal twee sessies per maand worden vergoed. Langs de andere kant doen de extreme omstandigheden die deze zwaar getraumatiseerde mensen doorgemaakt hebben en de tergende onzekerheid waarin ze nu leven, de tijd stilstaan: een maand, een week, een paar dagen zijn intervallen van tijd die vaak hetzelfde betekenen, namelijk wachten, de tijd doorkomen. Zo kan ik me troosten dat de reële frequentie in deze futiel is omdat deze cliënten de tijd heel anders beleven.

Een extra moeilijkheid is de permanente aanwezigheid van een tolk die wel of niet zijn best doet om de interventies genuanceerd te vertalen zonder dat je daar zeker van kunt zijn.

Z is een Afghaanse vrouw van 51 die met haar vijf kinderen tussen 14 en 21 jaar oud in 2015 uit Afghanistan vluchtte. Ze heeft haar oudste dochter moeten achterlaten. Hun afgrijselijke tocht duurde meer dan twee maanden en haar verhaal is zoals zovele andere die intussen voor ons ook schrijnend bekend klinken dankzij de media die al vele soortgelijke tochten gedocumenteerd hebben. Ze woont intussen al meer dan een jaar samen met haar kinderen in een kamer van zestien vierkante meter in het opvangcentrum en is wanhopig geworden van het wachten.

Ze wordt in eerste instantie door ongeruste hulpverleners van het centrum naar mij doorverwezen omwille van haar slaapproblemen, nachtmerries, apathie, huilbuien en angsten. Later vraagt ze zelf om te mogen komen, wat