Repliek op de commentaren van Christelle van der Meer en Michelle Warriner

Het is fijn en hartverwarmend om begrip, erkenning en respect voor mijn werk te krijgen van twee ervaren therapeuten die werken met vluchtelingen. De herkenbaarheid van hun commentaren vind ik ook terug in de intervisiegroep waar ik regelmatig deel van uitmaak. Vaak stuiten we op dezelfde barrières, zoals de beperkingen opgelegd van buitenaf, de slopende levensomstandigheden in de opvangcentra, de extreme ervaringen die deze mensen meegemaakt hebben, vretende schuldgevoelens.

Een krachtige uitspraak van Derrida geeft het therapeutische werk in deze penibele omstandigheden voor mij in laatste instantie steeds toch nog betekenis: « Le toucher signifie l'être au monde pour un être vivant fini » (Derrida 2000).

Ik zou dit vrij kunnen vertalen, in de context van het werken met vluchtelingen, met een passage uit het commentaar van collega Christelle van der Meer: door de blik van de therapeut wordt deze vluchteling hier en nu een individu met belevenissen en emoties, een verhalend wezen. Deze zinsnede van een mij onbekende collega heeft me heel erg « geraakt » en me zo onverwacht met haar in verbinding gebracht.

Ook erg herkenbaar is de manier waarop Van der Meer het allesoverheersende van de — te doden — tijd beschrijft in een vluchtelingenkamp door de zinloosheid van de zich aan elkaar rijgende lege dagen.

Hierin volg ik ook Michelle Warriner die pleit voor sociaal-maatschappelijke participatie en het toepassen van de ecologische visie van Bronfenbrenner. Deze systemische context houd ik altijd in mijn achterhoofd, maar dit is niet de insteek van mijn werk als psychoanalytisch psychotherapeut.

Voor mij is mijn werk met deze mensen op een heel bijzondere manier zonder twijfel psychoanalytisch. Ten eerste omwille van de structurele persoonlijkheidsdiagnostiek die ik gebruik als basis voor het omgaan met de cliënt. Dit is niet anders dan met iedere andere cliënt, met dit verschil dat extreme omstandigheden de psychische structuren heel erg blootleggen, lillend bloot zelfs. Dit