« The Game »: Korte bespiegelingen bij het digitale tijdperk

Psychoanalytisch psychotherapeuten, vooral degenen die werken met kinderen en jongeren, zien zich in toenemende mate geconfronteerd met cliënten die niet enkel zichzelf, maar ook hun virtuele bestaan meebrengen. Soms « vergeten » cliënten hun smartphone op stil te zetten en brengen op die manier hun leven in de virtuele wereld van het internet binnen in de therapiekamer. Op andere momenten wordt duidelijk dat deze virtuele wereld een bron is van psychisch lijden door zijn impact op het dagelijks leven, relaties, seksualiteitsbeleving en zelfbeeld. Hoe zeer men deze evolutie ook met lede ogen kan aanzien, we kunnen er niet omheen. Ook voor dit tijdschrift en zijn lezers kan het relevant zijn om meer aandacht te geven aan de digitale revolutie en haar impact op ons werk als psychoanalytici en psychoanalytisch psychotherapeuten. Op welke manieren kunnen we hiermee geconfronteerd worden? Kunnen we zelf gebruikmaken van de nieuwe mogelijkheden? Welke impact heeft deze revolutie op het mentaal functioneren? Heeft dit invloed op de psychopathologie? Zien we hiervan nieuwe verschijningsvormen? En kan dit gepaard gaan met aanpassingen in psychotherapeutische techniek?

Heel wat van deze vragen lijken uit te gaan van een negatieve ervaring van de ontwikkelingen in de virtuele wereld die tegenover de reële wereld wordt gesteld. Een positievere kijk is terug te vinden in een recent boek van de Italiaanse romanschrijver en essayist Alessandro Baricco, The Game (2019). Daarin focust Baricco op de digitale revolutie die haar aanvang kent in de Californische tegencultuur van de jaren 1970. Baricco tekent deze revolutie niet als een technologische maar als een mentale revolutie die het menselijk gedrag en mentale processen grondig heeft veranderd.

De neiging bestaat om te stellen dat technologische revoluties een impact hebben op mensen, die erdoor veranderd worden waarna een mentale revolutie volgt. Maar Baricco draait dit om: « Want de nieuwe mens is niet degene die door de smartphon