« Wiens lievelingsgerecht boeken zijn »: Over Freud als bibliofiel, vertaler en auteur

De psychoanalyse is geworteld in zowel de romantiek als de verlichting. Freud « ademt » wereldliteratuur, maar verafgoodt tevens wetenschappers als Copernicus en Darwin. Dreigt de spagaat tussen de geestes- en de natuurwetenschappen hem niet tussen twee stoelen te laten vallen? Tussen 1915 en 1938 wordt Freud maar liefst drieëndertig maal voorgedragen voor een Nobelprijs (literatuur of geneeskunde). Steevast wordt zijn nominatie door vriend en vijand getorpedeerd. Na veel controverse krijgt Freud « eindelijk » bij leven de ultieme onderscheiding. In 1930 ontvangt hij de prestigieuze Goetheprijs, door de stad Frankfurt uitgereikt ter nagedachtenis van haar ereburger. Als intellectueel erfgenaam van de Forscher und Dichter, « de grote, universele man » (1930d en 1930e, p. 14), betekent de Goetheprijs voor Freud « het hoogtepunt van zijn burgerlijk leven », maar tegelijkertijd « een kortstondige illusie » (1935a, p. 136). Al snel immers eindigt Freuds werk, samen met dat van andere joodse schrijvers, op de brandstapel. Deze boekverbranding maakt diepe indruk op de man die zich van kindsbeen af identificeert als « boekworm, wiens lievelingsgerecht boeken zijn » (1900a, p. 199). Freud de bibliofiel zal zich eveneens ontpoppen tot Freud de vertaler en Freud de auteur.

De jongste bezoeker van de openbare bibliotheek start zijn privébibliotheek wanneer hij als 12-jarige klasprimus Het dierenleven van de alpenwereld van von Tschudi cadeau krijgt. De literaire veelvraat geeft boekentips aan zijn zussen en schenkt steevast ook boeken weg aan vrienden, een gewoonte die hij zijn hele leven zal cultiveren. Als polyglot leest Freud moeiteloos werken in uiteenlopende talen. Hij markeert zijn boeken, maakt aantekeningen en koestert zijn collectie tot het bittere eind. De gerepatrieerde boekencollectie vormt symbolisch een erehaag om zijn Londens sterfbed heen.

Gevraagd naar zijn « tien goede boeken » antwoordt Freud dat men genoodzaakt is een aantal categorieën te onderscheiden (1906