Dostojewski als chroniqueur van het onbewuste: Bespreking van: Fjodor Michailowitsj Dostojewski (2017). Duivels. Amsterdam:  Athenaeum — Polak & Van Gennep.

Wij komen allen onder de mantel van Nikolai Gogol vandaan.

Onlangs kreeg ik de nieuwste vertaling van de roman Demonen van Fjodor Michailowitsj Dostojewski onder ogen, met de aangepaste titel Duivels. Lang geleden las ik Demonen in de uitgave van de Russische Bibliotheek bij Van Oorschot en was daarvan onder de indruk. Ik wilde weten wat er aan Duivels zoveel anders was dan alleen maar de titel. Indertijd had ik genoten van de suspense. Het begint allemaal erg rustig en tamelijk goedmoedig, met uitgebreide beschrijvingen van bijeenkomsten van voornamelijk mannen ten huize van een voorname dame in een provinciestadje, niet ver verwijderd van Sint Petersburg, de toenmalige hoofdstad van Rusland. Naarmate de tekst vordert worden de brave zinnen echter vermengd met geheimzinnigheden en sarcasmen die een samenzweerderige en grimmige sfeer suggereren. Het wordt steeds duidelijker dat er in het diepste geheim een politieke omwenteling in voorbereiding is. Op een zeker moment wordt er zelfs een lid van de revolutionaire groep standrechtelijk geëxecuteerd, in de veronderstelling dat hij verraad aan de groep heeft gepleegd.

Dit verhaal speelt zich af in de periode die voorafgaat aan de revolutie van 1917 in Rusland. Het doet allemaal kleinschalig en provinciaals aan, overeenkomend met de werkelijke omstandigheden. Het mag dan ook een wonder heten dat het relatief kleine revolutionaire vuurtje tot een maatschappelijke brand van de bekende enorme omvang heeft geleid.

Wat mij in de nieuwe vertaling opvalt is de trefzekerheid van de zinnen in een meer hedendaagse toonzetting. Opnieuw word ik getroffen door de nuances en de diepgang die Dostojewski met enkele pennenstreken weet op te roepen.

Ook in de ontwikkeling van het verhaal toont Dostojewski zich een meester in het beschrijven van de gebeurtenissen. In de diepere lagen en dubbelzinnigheden waarmee hij zijn vertelling lardeert worden in het begin van Duivels geregeld schaduwen vooruitgeworpen van de catastrofes di