Koffie

« Ik neem mijn koffie even mee. » Mijn patient staat op, roert nog even omstandig met het plastic roerstaafje in het kartonnen bekertje en loopt dan met me mee naar de spreekkamer. Ik meen een zweem van triomf in zijn ogen te zien. Hij zet het drankje voor zich op de lage tafel terwijl hij plaatsneemt, en morst wat op de grond. Het doet me denken aan wat je op sommige bankjes in een park weleens gekerfd ziet: « I was here. » Hij veegt de onderkant van het bekertje schoon aan zijn broek en vouwt zijn handen eromheen, kneedt het zacht, als een kleinood dat hij koestert. Ik kijk naar hem, wacht even af wat er komt. Hij kijkt me geamuseerd aan. « Wat dit kan betekenen? » Ik trek een wenkbrauw licht op, glimlach, eerder met mijn ogen dan met mijn mond. Ja, wat dit alledaagse, zo ingeburgerde ritueel in de context van een therapiezitting zou kunnen betekenen is inderdaad wat ik me afvraag. En ook of hij zich dat eveneens kan afvragen. Hij gaat erop in. « Ik kon het niet laten, het voelde als een soort recht. » Dan ietwat beschaamd: « En ik zag dat degene die net bij je naar buiten kwam een bekertje weggooide. »

In de ggz resoneert de Nederlandse cultuur waarin koffie diep verankerd is als symbool van gezelligheid, troost en geaccepteerde « upper » die de middagdip van drie uur helpt te overwinnen. Tot corona kwam was het verstrekken van koffie ook op de afdeling waar ik werk heel gewoon. Menige traan of vloek werd gesmoord in een slok koffie. De vraag wat er zou gebeuren als iemand niet zou drinken op het moment dat de beweging naar het bekertje ingezet werd, leverde soms inzichten op, soms eenvoudigweg de opmerking: « Dan heb ik dorst. »

Bij het uitbreken van de covidcrisis werd het apparaat in de wachtkamer dat iedereen vrij kon bedienen als potentiële bron van besmetting in de ban gedaan. « Buiten dienst vanwege de pandemie », zei het A4'tje dat erop kwam te hangen. De boodschap ontregelde sommigen. Bij een aantal patiënten werd een het gevoel aangeprikt « tekortgedaan »