Beschadigde innerlijke objectrelaties en het complexe proces van reparatie: Bespreking van: Heinz Weiss (2020). Trauma, guilt and reparation — The path from impasse to development. London/New York:  Routledge. ISBN 9780367185411,  153 pp., £ 24,99

Het blijft intrigerend dat wij mensen steeds maar weer in dezelfde valkuilen stappen en blijven herhalen in contacten met anderen waar we juist ook zoveel last van hebben. Als je gekweld wordt door een traumatisch verleden en in het heden ernstig beperkt wordt in je persoonlijke relaties, dan is dat uitermate invaliderend, zeker als relaties zich kenmerken door destructieve patronen. In een webinar dat ik begin 2021 volgde, spraken John Steiner en de Duitse analyticus en filosoof Heinz Weiss uitgebreid over deze thematiek. Aanleiding was het verschijnen van Trauma, guilt and reparation van Heinz Weiss. Steiner superviseerde meerdere behandelingen van Weiss en schreef het voorwoord voor dit boek. Zij spraken over de complexe interactie tussen interne en externe realiteit bij trauma en bij schuldgevoelens en over het begrip « toorn », waarnaar Weiss veelvuldig verwijst in zijn boek. Het woord « toorn » is een meer door filosofen dan door analytici gebruikte term, met een sterk religieuze en morele inslag. Het drukt misschien nog krachtiger dan « woede » uit waar mensen met destructieve relaties onder gebukt kunnen gaan en anderen onder laten lijden. Weiss en Steiner concluderen dat herhalingsdwang pas doorbroken kan worden als het superego milder wordt en reparatie tot op zekere hoogte mogelijk is.

In zijn boek staat het concept reparatie dan ook centraal. Weiss stelt dat herhalingsdwang blijft bestaan als reparatie van interne objectrelaties stagneert. Een stagnatie die neerkomt op een gevangenschap waarin zowel verlatingsangst als angst voor intimiteit en innerlijke leegte domineren en mogelijkheden tot symboliseren beperkt zijn. De tijdloosheid van een « psychic retreat » is dan aantrekkelijk.

Weiss maakt een onderscheid tussen « reparation » en « repair ». « Reparation » is een intern en symbolisch proces, « repair » daarentegen verwijst naar concrete restauratie of simpelweg ongedaan maken van wat gebeurd is. Reparatie (in de betekenis van « reparation ») is een pr