Van vloedgolven en Seelenfutter: Commentaar op de bijdrage van Ester van Dijk

De bijdrage van Ester van Dijk biedt ons een inzage in drie therapiesessies waarin meertaligheid een belangrijke rol speelt. Meertaligheid op verbaal niveau, aangezien patiënt en therapeut in de sessies geen van beiden in hun moedertaal aan het woord zijn — men zou kunnen spreken van de gemeenschappelijke taal als derde, transitionele taal.

Daarnaast, of misschien net daardoor, krijg ik de indruk van een grote afstemming op het non-verbale niveau. Hierbij denk ik enerzijds aan het infra-verbale: het woordeloze, in het kader van meertaligheid te beschouwen als een muzische taal die tot uiting komt in beeldspraak, een bioniaanse rêverie in resonantie met de patiënte. Anderzijds is bij deze patiënte met een gemengde eetstoornis ook het lichaam sprekend, waar woorden niet gesproken kunnen worden en gedachten niet gedacht: het preverbale.

De 20-jarige A, sinds twee jaar in therapie, is enig kind van ouders die weinig in contact lijken met hun dochter. A lijkt niet gezien te worden als individu op zich, maar eerder in functie van de noden van haar ouders. Mijns inziens is er sprake van een vals zelf dat zich ontwikkeld heeft vanuit een parentificatie. Vermoedelijk is er bovendien een transgenerationele problematiek in het spel.

Het hoeft dan ook niet te verwonderen dat deze jonge vrouw moeite heeft om in contact te komen met haar gevoelsleven: zij voelt zich óf verdoofd, óf overspoeld als door een tsunami. Dit weerspiegelt het beeld dat ik mij van haar ouders vorm: vader kalm en emotioneel afstandelijk, een rustige zee met een verraderlijke onderstroom; moeder een vloedgolf van emoties, een storm die onvoorspelbaar kan losbarsten. Ook in de eetproblematiek komt dit tot expressie in afwisselend anorectische en boulimische fases.

Innerlijke conflicten over afhankelijkheid versus controle en autonomie, individuatie en separatie staan centraal. Emoties worden geïsoleerd, uitgedrukt in lichamelijke symptomen. De eetstoornis, ontwikkeld in de puberteit, fungeert als een vertaling i