Onvoorspelbaarheid

Mensen zijn gewoontedieren. We houden ons vast aan water uit de kraan en een warm huis in de winter. Voorspelbaarheid is in veel opzichten het leidende na te streven principe geworden en geldt als noodzakelijk tegenwicht voor de alomtegenwoordige onzekerheid. We staan onder grote druk die de huidige tijd onzeker en « vloeibaar » heeft gemaakt, zoals Zygmunt Bauman het kenschetste. We proberen houvast te krijgen, de controle te herwinnen, maar meestal glipt het leven ons als water door de vingers. Ook een psychoanalytische behandeling kent een onvoorspelbaar beloop, en is volgens Freud een reis door onbekend terrein. Dat is wellicht een van de redenen waarom die behandeling vanuit het oogpunt van doelmatigheid niet meer voor vergoeding in aanmerking komt. In het recente integrale zorgakkoord wordt in Nederland opnieuw gepleit voor duidelijker eisen die we aan een behandeling en dus ook aan een behandelaar moeten stellen. Alleen werkzame behandelingen — dat wil zeggen: behandelingen met een voorspelbaar positief eindresultaat — worden dan nog bekostigd. In jargon: van inspanningsverplichting naar resultaatverplichting.

« Omdat we het samen steeds beter willen doen » is een slogan van de Alliantie kwaliteit geestelijke gezondheidszorg (Akwa GGZ) die prominent als missionstatement op de website staat. Akwa GGZ is een alliantie van beroepsverenigingen (psychiaters, psychologen, psychotherapeuten), patiënten- en naastenverenigingen, overkoepelende zorgorganisaties en verzekeraars. Het lijkt in eerste instantie een vriendelijke oproep om er samen iets van te maken. Maar het ‘steeds beter’ doet vermoeden dat het nooit goed genoeg is. Terwijl in de realiteit het omgekeerde het geval lijkt te zijn: het gaat eigenlijk « steeds slechter » in en met de zorg in brede zin. Huisartsen maar ook medewerkers in de geestelijke gezondheidszorg stoppen en verlaten het vak, de wachtlijsten worden langer, hele ziekenhuizen gaan failliet of een minder rendabel onderdeel zoals een spoedeisend