De divantoerist (Inner Travels)

De psychoanalytische setting kan gezien worden als een atelier waar van alles gemaakt of geconstrueerd wordt. De patiënt construeert zijn eigen levensgeschiedenis, daarbij in meerdere of mindere mate bijgestaan door de constructieve inbreng van de psychoanalyticus of psychotherapeut. De patiënt maakt de analyticus, de analyticus maakt de patiënt; al monterend en demonterend fabriceren ze elkaar en een gezamenlijk veld waarin oude en nieuwe zaken kunnen ontkiemen en groeien. Zoals in elk atelier is er ook in de psychoanalyse een werkbank, in casu « divan » geheten. Een andere metafoor voor het psychoanalytische gebeuren is die van een reis, maar dan geen vooraf uitgestippelde reis uit een toeristische brochure waarbij je op voorhand al weet hoe de toplocaties die je gaat bezoeken eruitzien. Het psychoanalytische traject is een innerlijke reis, een meanderend (ver)dwalen, ronddolen in je eigen geschiedenis en geest als een onmetelijk gebied van vertrouwde en vreemde landschappen, van beangstigende en aantrekkelijke oorden, die een mengeling oproepen van herkenning en verbazing. En bovenal: de bestemming is onbestemd; zelfs de toeristische gids weet niet waar je zult belanden. De reislustige patiënt construeert zijn innerlijke reis, zonder zich werkelijk te verplaatsen, zonder de divan te verlaten. Hij of zij is een divantoerist.

Ook in het beeldend werk van de Antwerpse kunstenaar Rinus Van de Velde komen beide metaforen, van atelier en reizen, samen, zoals van februari tot mei 2022 te zien was in de tentoonstelling Inner Travels in Bozar te Brussel. Ook hij maakt de vreemdste en verste reizen — van ondoordringbare oerwouden tot diepzeetaferelen — zonder zijn atelier uit te komen. Geert Van der Speeten noemt Van de Velde een sofatoerist, languit op de bank dromend van allerlei avonturen.1 Een van zijn werken is getiteld I am the armchair voyager . Hij zit dus ook áchter de bank; de kunstenaar is zowel analyticus als analysant. De verbeelding overtreft de werkelijkheid