Nieuwsgierigheid en moed

« Misschien hebben moed en nieuwsgierigheid inderdaad wel iets van elkaar weg. En misschien dat ze elkaar in bepaalde omstandigheden overlappen […] Soms schudt nieuwsgierigheid moed wakker, rammelt hem een beetje door elkaar en krijgt hem aan de gang. Maar meestal is nieuwsgierigheid in een oogwenk verdwenen. Moed heeft een veel langere afstand af te leggen. Nieuwsgierigheid is een vrolijke maar onbetrouwbare kameraad: eerst jut hij je op, en dan is hij met de noorderzon vertrokken. Dan sta je er helemaal alleen voor — jij en de moed die je bij elkaar hebt kunnen rapen » (Murakami 2003, p. 89).

Moed staat bekend als een deugd, in tegenstelling tot nieuwsgierigheid. Toch is het zo dat nieuwsgierigheid meestal als een positieve eigenschap wordt gezien en daarmee een riskante deugd zou kunnen zijn. Het leven vergt nu eenmaal nieuwsgierigheid en moed om noodzakelijke risico's te durven nemen, te exploreren of uit een gemakzuchtige comfortzone te komen. De eeuwenoude uitdrukking curiosity killed the cat geeft aan dat nieuwsgierigheid verleidelijk is, maar ook gevaarlijk kan zijn. Het tweede, vaak achterwege gelaten deel but satisfaction brought it back verwijst naar het bevredigende aspect van het stillen van de nieuwshonger, hier zelfs als levenselixer. Het dode dier dat zichzelf en passant weer tot leven wekt doet denken aan de kat van Schrödinger. Is deze op enig moment dood, levend, of iets ertussenin?

Of nieuwsgierigheid voor psychoanalytisch werkende therapeuten een goede eigenschap is blijft onderwerp van discussie. Bion had er in ieder geval twijfels over, met zijn pleidooi om als therapeut zonder verlangen en herinnering een psychoanalytisch proces in te gaan. Bovendien zag hij de trias nieuwsgierigheid, arrogantie en stompzinnigheid vaker terug bij zijn patiënten, hetgeen hem ook bracht tot een andere lezing van de Oedipusmythe (Bion 1958).

Nieuwsgierigheid vormt wel een brug naar het onbekende, het onbewuste, de complexe gelaagdheid van ieder mens. Nieuwsgierighe