Zo langzaam mogelijk

Seeing the truth of people and events and things needs an act of imagination. Marion Milne (1950, p. 14)

As slow as possible is de titel van een compositie voor piano die John Cage in 1985 schreef.1 Hij liet het aan de uitvoerend musicus over hoelang het stuk duurde, meestal twintig tot zeventig minuten. De langste uitvoering tot nu toe werd gedaan door Christopher Anderson: deze uitvoering, opgenomen in de Perkins Chapel van de Southern Methodist University in Texas op 8 maart 2022, duurde zestien uur.

Op verzoek van organist Gerd Zacher schreef Cage in 1987 een adaptatie voor orgel (Organ²/ASLSP). Maar aangezien een noot op een orgel eindeloos kan voortduren, wat is dan as slow as possible? Op een orgelconferentie in 1998 bedacht men er iets op. In het Duitse Halberstadt werd in 1361 het eerste orgel gebouwd met een klaviatuur van 12 tonen — één van de aanzetten tot de moderne muziek. Het gezelschap bedacht dat het millenniumjaar 2000 een mooie startdatum zou zijn, wat dan minus het jaartal 1361, een uitvoeringsduur van 639 jaar zou opleveren. Zo gebeurde het. In de Sint-Burchardikerk in Halberstadt bouwde men een speciaal orgel met zandzakjes om de kleppen open te houden en startte uiteindelijk op 5 september 2001, de verjaardag van John Cage, met de uitvoering. En als het orgel, de kerk en de John-Cage-Orgel-Stiftung niet vergaan, zal in 2640 de laatste noot klinken.

Hoe klinkt een muziekstuk van 639 jaar? Om de paar jaar is er een wisseling van klank, en elke verandering in de noten is een gebeurtenis op zich. Zo meldde NRC op 6 februari 2022 dat men in Halberstadt afscheid nam van de gis, die zestien maanden dienst had gedaan. Een treurige en onopgemerkte noot, aldus Jaeger (2022). De overgebleven tonen (c-des-dis-e-ais-e) waren met uitzondering van de e al sinds oktober 2013 te horen geweest. Bij de klankwisseling in 2013 waren zo'n vijftienhonderd bezoekers aanwezig: bewonderaars van Cage, anarchisten, avant-gardisten, pers en liefhebbers van eeuwige kunst (Jae