Diagnose of stigma? Over weten en meten

Een patiënte vroeg mij onlangs haar voortaan als « neurodivers » te beschouwen. Dit verbaasde mij, want het had destijds als een bevrijding gevoeld toen ze de diagnose autismespectrumstoornis (ass) kreeg. Ze kon zichzelf hierdoor beter plaatsen in haar omgeving, en haar moeizame levensgeschiedenis bleek met terugwerkende kracht beter te begrijpen en te accepteren. Een diagnose kan in zo'n geval een emancipatoire rol hebben door het vinden van een verklaring. Een diagnose kan soms ook gebruikt worden als excuus voor bepaalde gedragingen: « Ik ben nu eenmaal weinig flexibel door mijn autisme », of: « Ik kwam te laat door mijn ADHD-hyperfocus. » Maar deze patiënte legde uit dat ze de diagnose autisme geleidelijk toch als een negatief etiket ging ervaren; het werd te veel een stigma, terwijl neurodivers een meer inclusieve aanduiding zou zijn.

Dit past in een bredere beweging waarbij iedereen erbij hoort en niets meer als afwijkend benoemd mag worden. Omdat de diagnostiek van psychische stoornissen weinig zekerheden kent in de vorm van eenduidige parameters, is ze kwetsbaar. Bovendien is ze afhankelijk van de culturele context en actualiteit waardoor de vraag resteert of onze diagnostiek nog wel bestaansrecht heeft. Veel diagnoses worden immers na verloop van tijd quasi cultureel erfgoed met een negatieve connotatie (bijvoorbeeld « narcist » of « autist » als veelgebruikt scheldwoord), zodat er een nieuwe beschrijving bedacht wordt. Er wordt een dimensionele diagnose van gemaakt, zodat iedereen wel een béétje autistisch is, of we verzinnen een andere benaming, zoals « een kwetsbaar zelfgevoel » voor narcisme of « een verstoring in de emotieregulatie » in plaats van een borderline-persoonlijkheidsstoornis.

Burn-out is een momenteel populaire diagnose die impliceert dat iemand te veel hooi op de vork heeft genomen, collegiaal is en hart voor de zaak heeft, maar onvoldoende rekening heeft gehouden met de eigen behoeften. Het staat onvergelijkbaar beter dan de diagnose depres