Psychoanalyse, (kinder)trauma en Ferenczi: Bespreking van: Christine Franckx & Marc Hebbrecht (red.) (2023). Het kinderlijk trauma — Verloren tussen tederheid en passie. Antwerpen:  Gompel&Svacina. ISBN 9789463714211,  308 pp., € 37,–

Hoe denken analytici van onze tijd over het kinderlijk trauma? En, vooral, hoe denken ze over Sándor Ferenczi, die in de dertiger jaren van de vorige eeuw de aandacht vestigde op de impact van het seksueel trauma in de kindertijd en de context van affectieve verwaarlozing, maar die vervolgens twee à drie generaties lang doodgezwegen werd door de analytische gemeenschap?

Deze vragen worden vanuit verschillende perspectieven beantwoord in deze interessante en gevarieerde bloemlezing. De kaft toont ons een open, onschuldig ogend kindergezicht van de hand van Marianne Stokes, een Oostenrijkse leeftijdgenoot van Freud. Het kind kijkt ons met grote ogen aan en je vraagt je af: wat gaat er in dit hoofdje om? Wat heeft dit kind meegemaakt? Wat heeft het gezien en wat heeft het daarvan gemaakt? De ondertitel Verloren tussen tederheid en passie — afkomstig van Ferenczi's kernartikel Confusion of tongues between adults and the child (1949) — wordt in dit schilderij van Stokes goed getroffen.

Laten we even op een rijtje zetten wat Ferenczi's bijdrage is aan ons huidige psychoanalytische denken dat gemeengoed is geworden binnen de psychodynamische psychotherapie in het algemeen. Hij introduceerde het begrip introjectie, hij concipieerde het begrip identificatie met de agressor, hij beschreef het gevolg daarvan in het begrip splijting zoals we dit nu kennen. In feite ligt de start van het objectrelationele denken bij hem; hij inspireerde onder anderen Fairbairn (Clarke 2012), Winnicott (‹ false self ›), Bowlby en Melanie Klein. Hij vroeg aandacht voor de relevantie van tegenoverdracht als bron van informatie, pleitte daarom voor leeranalyses (‹ Ken u zelve ›) en stond aan de wieg van een tweepersoons, interactieve en relationele psychologie binnen de psychoanalyse. Hij heeft bovenal de binnenwereld van het mishandelde kind, voorgoed verdreven uit het paradijs, zo goed begrepen. Hij maakte het vasthouden aan schuld, zelfhaat en zelfbeschadiging van slachtoffers van seksueel misbruik