Gedachten over de context

Het lijkt vanzelfsprekend dat we patiënten pas kunnen begrijpen wanneer we de context van hun problemen in ogenschouw nemen. Een beter begrip van een casus begint met het nader invullen van de achtergrond en de biografie van een patiënt. De psychoanalyse als geesteswetenschap heeft het belang van de omgeving in combinatie met de persoonlijke levensgeschiedenis ook altijd als uitgangspunt gehanteerd voor een behandelvervolg op idiografische grondslag, met alle aandacht voor het unieke individu.

In de actuele psychiatrische praktijk is dat anders, zoals blijkt uit een opiniestuk in Trouw van drie psychiaters (Groen-Blokhuis e.a. 2023). Zij schrijven dat de context van het lijden structureel verwaarloosd wordt omdat we over psychisch lijden zijn gaan denken in termen van stoornissen van individuen. Ze noemen het « stoornisme » wanneer gedacht wordt dat adhd en autisme ziektes zijn en hechten daarom weinig waarde aan een dergelijk ziekteconcept dat de omgeving buiten beschouwing laat. Met andere woorden: heeft een kind adhd of geven we kinderen die overprikkeld worden door met name sociale media te weinig tijd, ruimte en stilte om zich te kunnen concentreren? Kunnen we kinderen die druk zijn nog wel hanteren? Op sommige schoolpleinen zijn inmiddels « stoeiveldjes » ingericht, speciale gedeeltes met zachte rubbertegels, waar kinderen, vooral jongetjes, kunnen duwen, trekken en stoeien. In het dsm-classificatiesysteem blijft weinig gedrag onbenoemd, maar is het daarmee ook afwijkend? Wanneer alles als een stoornis wordt gezien, is de bandbreedte van wat als normaal beschouwd wordt smaller en ontstaat het risico dat de basale oorzaken van psychische problemen niet aangepakt worden.

Toch is er ook een omgekeerde tendens waarneembaar, waarbij niets meer als afwijkend benoemd mag worden, iedereen erbij hoort en alles past binnen het spectrum van het normale. Wanneer we alle klachten als neuro- of psychodivers bestempelen, wordt de kwetsbare psychodiagnostiek weliswaar inclusief