You do not currently have permission to view the full text for this document. Please sign in to an account with an active subscription or contact support.
Ieder van ons zal een theorie over emoties en bewustzijn in zijn hoofd hebben, maar waarschijnlijk worstelen we allemaal wel met het samenbrengen van verschillende inzichten uit de diverse psychoanalytische stromingen. Het boek van Frijda (1986) was lange tijd voor mij een bruikbare basis om te denken over emoties. Ik integreerde dit met Freud en met de ideeën uit de objectrelationele hoek, aangevuld met theorie over de meest primitieve emoties (bijvoorbeeld Ogden 1989) en neuropsychologische kennis. Uiteraard is dit schetsmatig en onvolledig, maar in grote lijnen klopt het wel en ik kon er aardig mee uit de voeten. Zo bezien echter, was het ook een niet al te fraai afgehechte lappendeken. Zeer verheugd was ik dan ook met het boek van Daniël Helderman, waarin hij zijn nieuwe, stevig gefundeerde theorie uiteenzet die al deze gebieden omvat. Ik hoef niet langer te knippen en te plakken; er ligt een uitmuntende synthese klaar in Exploring the emotional life of the mind.
Helderman start met vier basisemoties: boosheid, angst, verdriet en blijdschap. Hij wijkt hierin af van bijvoorbeeld Panksepp (2011), die zeven basisemoties veronderstelde, maar volgens Helderman zijn emoties bovenal interpersoonlijk, waardoor deze vier overblijven. Afhankelijk van de relatie met het object ontstaat er behoefte aan nabijheid of afstand, aan toenaderen of vermijden. De emotionele energie (arousal) waarmee dit gepaard gaat is bepalend voor de intensiteit van de emotie. Zo kan boosheid overgaan in woede, angst in paniek, verdriet in wanhoop, en blijheid in euforie. En deze maat voor emotionele intensiteit koppelt hij aan een « sense of control », waarmee hij doelt op een geïnternaliseerd vertrouwen in de dynamiek van coregulatie.1 De driedimensionale weergave van dit model, de « Maelstrom of Emotions », het draaikolkmodel, maakt inzichtelijk hoe iemand vast kan zitten in de onderkant van de draaikolk, wanneer er een tekort is aan controle en emoties overweldigend zijn, en hoe prettig het zw