Psychoanalyse en de ggz

Als psychoanalytici hebben we steeds consequent een zo veel mogelijk beter worden van (het uitspreken van de particuliere/subjectieve) waarheid nagestreefd (Thys 2006). Vooral omwille van de bewustwording/ emancipatie en (in alle opzichten) verlichting die dit impliceert. Meerdere ontwikkelingen binnen de ggz staan hier vandaag in bedreigende mate tegenover: de herstelvisie, de managementlogica en een organisatie die op de somatische leest is geschoeid.

We beginnen met de tegenwoordig zo populaire herstelvisie. In haar zich afzetten tegen een medisch-paternalistisch meestervertoog heeft ze grote merites. De patiënt is geen lijdend voorwerp dat wordt behandeld door een wetenschappelijk voorschrift, maar is een verantwoordelijke en ethisch gelijkwaardige partner in een gezamenlijke onderneming, waarbij vooral de eigenheid van de patiënt tot uiting moet komen en diens problemen in hun bestaansrecht en -reden worden erkend. Uiteraard deelt de psychoanalyse (reeds avant la lettre) deze waardevolle uitgangspunten. Anderzijds heeft ze echter reserves tegenover dit alom gehuldigde en vigerende model. Ten eerste is er een probleem met de term « herstel » op zich. Hij refereert aan terugkeer naar een aanvankelijke toestand terwijl dit weliswaar mag gelden voor de lichamelijke geneeskunde, maar vaak niet opgaat voor een geestelijke gezondheidszorg. Het nastreven van ontwikkeling, groei of meer algemeen een toename van vermogens staat er veel meer dan in de somatische geneeskunde op de voorgrond. Ten tweede is de therapeutische relatie (zoals de ouder-kindrelatie) niet symmetrisch, maar asymmetrisch. Beide partijen zijn ethisch gelijkwaardig, maar ook ethisch verschillend. Ze hebben andere rechten en plichten. Ook speelt een factor van deskundige ongelijkheid. Ten derde is deze therapeutische relatie de drager en noodzakelijke voorwaarde voor wezenlijk therapeutisch werk. Ze is het toneel waar alle moeilijkheden vroeg of laat live on stage komen, waar ze begrepen kunnen worden e