Het beeld is vol, de leegte steeds nabij

Travelling is een postuum portret over het werk van Chantal Akerman in Bozar. Van maart tot juli 2024 liep deze ontroerende reis doorheen de tijd waarin films, geschriften en installaties getoond worden. De schermen en foto's tonen intieme beelden van landschappen, steden en mensen, van appartementen waar we in kunnen kijken, van het alledaagse leven, vaak van vrouwen. Er heerst een sfeer van vergankelijkheid en eenzaamheid, soms van plezier en vrijheid. De projecties worden empathisch gemonteerd van binnen naar buiten in zeer lange shots. Ze ogen poëtisch en sensueel, maar ook archaïsch en donker. Chantal Akerman lijkt in beeld — en in woord — te willen tonen wat er op traumatisch gebied in haar doorwerkt, steeds opnieuw, in een poging deze duistere restanten van pijn, gerelateerd aan het leven van haar moeder en grootouders, te bemeesteren.

In het volgende presenteer ik een — noodzakelijk beperkte — greep uit de vele tentoongestelde werken. Akermans eerste korte film is Saute ma ville en legt de kiemen voor haar latere werk. De jonge Chantal is het hoofdpersonage en blaast haar stad op, na al neuriënd de keuken schoongemaakt te hebben. Ze is dan pas 18 jaar. De zwart-witbeelden stellen de act nog scherper. Stilte en leegte zijn al aanwezig in haar werk, zoals ook agressie. Een en ander is verbonden aan de complexe relatie die Chantal met haar moeder Natalia had. Deze was gedeporteerd naar Auschwitz, net zoals haar overgrootvader, die er overleed. Er blijft veel onuitgesproken tussen moeder en dochter: « Uit mijn geschiedenis of waarschijnlijk omdat mijn moeder niets over de kampen vertelde is heel mijn werk ontstaan […] Het kwam tot stand uit een soort gat dat ik moest vullen, en mijn zoektocht bracht me bij films, woorden en mensen. Naar alle waarschijnlijkheid zal ik het gat nooit kunnen vullen en dat zal me aanzetten om te blijven werken.»1

In Jeanne Dielman, 23 quai de Commerce, 1080 Bruxelles toont zij enkele dagen uit het leven van een vrouw die met haar zoo