Het huis van de psychoanalyse

Het huis van de psychoanalyse kent vele kamers. De fundering ervan werd natuurlijk door Freud gelegd. Onbewuste, overdracht, herhaling en weerstand zijn haar voornaamste pijlers. Gelijkvloers kent het gebouw meerdere vertrekken: die van drift, Ik, zelf, subject, object en A/ander. Verschillende gangen en trappen leiden ook tot wat minder bezochte ruimtes. Bijgebouwen werden toegevoegd, maar de gevel is bewaard gebleven. Lang werd bij dit alles gestreefd naar homogeniteit en coherentie, maar sinds het postmodernisme staan oud en nieuw, antiek, design en brocante broederlijk naast elkaar. Zelden ontbreken anderzijds de nodige authentieke elementen. Samen vormen ze dan de aan alles overspelige mengeling waarmee menig hedendaagse bewoner zich de psychoanalyse eigen heeft gemaakt. Iedereen wil zich immers genoeg thuis voelen om zichzelf te zijn en nodeloze verkleedpartijen achter zich te laten.

Maar ook binnen het psychoanalytische proces speelt het huis een hoofdrol. In onze dromen staat het bijvoorbeeld vaak voor onszelf, voor ons of moeders lichaam dan wel voor de configuratie waarin we ons bevinden. Binnen het (semi)residentieel psychoanalytisch programma dat ik al in vele publicaties beschreef (meest recent: Kinet 2024) wordt bij aanvang de patient onder andere verzocht een huis te tekenen. Naar analogie met projectieve tests of de speltherapeutische kindertekeningen leent deze opdracht zich uitstekend ter expressie. Natuurlijk enkel binnen de context van de story en history van de patiënt levert ze immers zichtbare illustratie van mentale processen of inhouden. Zodoende kan ze vaak meer overtuigen qua aard of toedracht van de problematiek dan meer zweverige psychodynamische interpretaties. Ze laat het team in zekere mate toe bepaalde werkhypothesen wat resoluter te hanteren. Ook biedt ze alle betrokkenen meer overzicht en houvast inzake de wezenlijk zo ongrijpbare psychische realiteit. Dergelijke plastische expressie is niet alleen diagnostisch, maar ook therapeutis