Alexander of Hamlet?

In De Munt, het operahuis van Brussel, zag ik de nieuwe, bejubelde opera Fanny and Alexander van Mikael Karlsson, gebaseerd op de film van Bergman. De opera is volgens mij een mooie illustratie van Kleins observaties en theorieën. Bovendien doet hij mij nadenken over wat er in Shakespeares Hamlet gebeurt: is Alexander een Hamlet?

Zoals bekend volgde Klein Freud in zijn stelling dat psychisch (dis)functioneren slechts begrepen wordt indien men ook met de constitutie rekening houdt. Klein ontwikkelde hiervoor een operationeel begrippenkader. Een kleine greep hieruit: goede en slechte objecten als gefantaseerde voorstellingen van doods- en levensdriften; splitsing van de objecten in paranoïde-schizoïde posities; integratie van de gesplitste tot gehele objecten in de depressieve positie; monsterlijke achtervolgingsangsten in vicieuze en infernale projectie-introjectie-cirkels; en levenslange beweging tussen de paranoïde-schizoide en de depressieve positie.

In Fanny and Alexander komen de kinderen van een liefdevolle, zorgeloze familie terecht in een ascetische, strenge wereld wanneer hun moeder na het plotse en onverwachte overlijden van haar echtgenoot een nieuw huwelijk aangaat met Edvard, « de bisschop ». De bisschop bestraft met letterlijk harde hand elke overtreding van zijn strenge principes. De kinderen zijn zonder twijfel slachtoffer van een grensoverschrijdende hardhandige aanpak. De toeschouwer kan begrijpen dat de kinderen en hun moeder hiertegen fel doch machteloos protesteren. Anderzijds wordt duidelijk gemaakt dat Alexander zich ook uitdagend gedraagt. Hij neemt schuttingwoorden als « cock », « cunt », « ass », « piss » en « prick » in de mond als hem gevraagd wordt een dankgebed te zeggen voor de maaltijd.

De meid vertelt de kinderen dat de bisschop milder geworden is dan tijdens zijn eerste huwelijk. Vrouw en kinderen van dit huwelijk stierven een noodlottige verdrinkingsdood. Impromptu reageert Alexander daarop met het verhaal dat hun geesten hem verschene