Originaliteit en het rund van Troje

Er is al veel geschreven over de snelle opmars van generatieve artificiële intelligentie (Genai). In een verscheidenheid aan vormen is ai in staat om taal, spraak, muziek, afbeeldingen en video te produceren. Niemand kan echter voorspellen wat dit voor gevolgen zal hebben, hoewel we er allemaal al mee geconfronteerd worden. Geleidelijk aan worden allerlei functies sneller en beter uitgevoerd door machines, en deze ontwikkeling verloopt exponentieel met zelflerende systemen waarin algoritmen het recept vormen en data de ingrediënten zijn. De systemen worden slimmer, de mens dommer, en technologische singulariteit waarbij we de controle kwijtraken nadert. Cognitieve functies zoals geheugen, oriëntatie en zelfs denken behoren niet meer noodzakelijkerwijs tot het menselijk arsenaal, maar vinden extern plaats. De tafels van vermenigvuldiging werden vroeger vanbuiten geleerd, maar al langere tijd worden zelfs eenvoudige sommen met behulp van een rekenmachine uitgevoerd, hetgeen onze rekenvaardigheid sterk vermindert. Ook het geheugen bevindt zich inmiddels in een telefoon, in een usb-stick of in de cloud. Het vermogen ons te oriënteren in tijd, plaats en persoon neemt af, zelfs bij ontbrekende alzheimer. Zonder navigatiesysteem hebben mensen vaak geen idee waar ze zich bevinden. Het lezen van een routekaart lijkt een antieke bezigheid. In onderzoek naar de vaardigheid van het oplossen van rekenkundige problemen werd vastgesteld dat, naarmate er meer werd gebruikgemaakt van een generative pre-trained transformer (gpt), de eigen wiskundige competentie afnam (Bastani et al. 2025). Dit heeft ook consequenties voor het bredere denken en het probleemoplossend vermogen buiten de wiskunde, zoals bij gebruik van Chatgpt, dat als model voor taal sinds eind 2022 een enorme vlucht heeft genomen. Sterker, bij toepassing van ai zoals Chatgpt op het gebied van schrijfopdrachten wordt ons denken en leren verregaand ondermijnd. We besteden het denken niet alleen uit, maar ons denken veran