Tussen trauma, feminisme en de taal van het lichaam: Nelleke Nicolai, seksespecifieke psychoanalytica van het eerste uur

In een tijd dat seksespecifieke hulpverlening nog niet bestond, heeft Nelleke Nicolai zich hier onafgebroken mee beziggehouden vanaf de jaren zeventig. Haar unieke zoektocht naar kennis op dit gebied resulteerde in talrijke publicaties en lezingen, waarmee ze velen heeft geïnspireerd. Dit interview gaat in op de onderwerpen die als een rode draad door haar werk lopen: feminisme, behandeling van seksueel misbruik, trauma en lichamelijkheid.

Ongeveer 25 jaar geleden benaderde ik Nelleke Nicolai (nu 78 jaar) voor het eerst namens de landelijke Subvereniging Assistenten Psychiatrie (sap) voor een lezing over gender en psychiatrie. Nelleke was al een veelgevraagd spreker, onder andere bekend van haar boeken Vrouwenhulpverlening & psychiatrie (1992) en In de arena (1998). Dit keer benaderde ik haar vanuit de redactie van dit Tijdschrift, waarvoor ze van 2008 tot 2016 redactielid is geweest, in de tijd dat respectievelijk Michel Thys en daarna Marc Hebbrecht hoofdredacteur waren.

Na een voorspoedige trein- en busreis stap ik uit in Rotterdam-Overschie. Ik passeer een bakker, de lidl en de hema, waarna ik een schuine bocht neem naar de Rotterdamse Rijweg. Daar waan ik me plotsklaps in een andere wereld, met allemaal karakteristieke, grote huizen en omvangrijke tuinen ervoor. Het is er mooi en een beetje sprookjesachtig. Er is een huis met een veranda waar Pippi Langkous had kunnen wonen als het er wat wanordelijker had uitgezien. Een paar huizen verder bel ik aan. Nelleke Nicolai doet voor me open en leidt me naar de spreekkamer waar ze sinds 1989 solo heeft gepraktiseerd, tot op 75-jarige leeftijd. Het is een lichte kamer met boekenkasten en een grote verscheidenheid aan ansichtkaarten van kunst op de deur. Haar sofa staat er niet meer. «Die is voor iemand een bed geworden», zegt ze grappend. Ze vertelt over de straat, die een speciale geschiedenis heeft. Toen in de jaren twintig van de vorige eeuw Rotterdam een uitleg van nieuwe wijken kreeg, moesten de boeren in de omgevin