You do not currently have permission to view the full text for this document. Please sign in to an account with an active subscription or contact support.
Beladen huis van Christien Brinkgreve (2025) is meer dan een persoonlijk relaas over een complex huwelijk. Het boek heeft terecht de volgende woorden van de Franse auteur Annie Ernaux als motto: «Familiegeschiedenis en sociale geschiedenis is een en hetzelfde.» Brinkgreve legt in haar memoir de voor veel vrouwen én mannen herkenbare hardnekkige karrensporen van het patriarchaat bloot. Nog steeds bestaat er een dominantie van mannen en wordt van vrouwen aanpassing verwacht. Beladen huis is een rijk boek en was voor mij aanleiding om weer te reflecteren op de invloed van de psychoanalyse op het vrouwbeeld dat patriarchale verhoudingen in stand houdt.
Tijdens mijn biografisch onderzoek over de Nederlandse psychoanalyticus en Amsterdamse hoogleraar P.C. Kuiper (Hilberdink 2023) drong het thema zich onaangenaam aan mij op. Ik las in zijn werk en brieven over het gendernormerende van de psychoanalyse, of liever «zijn» psychoanalyse. Daarvan werden in de eerste decennia na de Tweede Wereldoorlog naast homoseksuelen ook vrouwen het slachtoffer. Hun reacties na de verschijning van de biografie Strijd om de ziel raakten mij. Ze vertelden over het leed dat ze door normerende psychiaters — soms opgeleid door Kuiper — was aangedaan. Vrouwen kregen overal de schuld van.
Brinkgreve (2023) memoreerde in een essay in Trouw naar aanleiding van de Kuiperbiografie háár psychoanalyse.
«Ik was «fallisch-narcistisch», een toen gangbaar begrip, bleek bij navraag. Maar ook een beladen begrip dat als een moreel oordeel voelt. Maar welk oordeel precies? Was ik te ambitieus? Wilde ik te veel? Moest ik op mijn plaats blijven? Ik word weer verontwaardigd over het quasi-neutrale medisch-psychiatrische jargon met zijn verborgen morele lading en gerichtheid op aanpassing aan de sociale orde.»
Dit was de sfeer waarin ook P.C. Kuiper werkte, die in het denken over gender was beïnvloed door de Amerikaanse psychoanalyse zoals hij haar leerde kennen in de Menninger School of Psychiatry in Topeka (Kansas).